Pokhout hout - Houtvademecum

Pokhout hout - Houtvademecum


Atibt: lignum-vitae
Andere namen: Guayacan, palo santo (Antillen, Colombia, Midden-Amerika, Caribisch gebied, Venezuela), Guajakbaum, Pockholz (Duitsland), gaïac (Frankrijk), holywood, lignum vitae (Groot-Brittannië).
Botanische naam: Guaiacum officinale L., G. sanctum L.
Familie: Zygophyllaceae.
Groeigebied: Caribisch gebied en Midden-Amerika en zuidelijk Noord-Amerika.
Boombeschrijving: Kleine boom. Hoogte 6-9 m. De takvrije stam is 1-4 m lang en de diameter is gemiddeld 0,25-0,30 m, soms 0,45-0,75 m.
Aanvoer: Korte, soms onregelmatig gevormde stammen van 1-3 m lengte en in paraffine gedompelde (tegen te snel drogen) gekantrechte blokken. Pokhout wordt per gewicht verkocht.
Houtbeschrijving: De kleur van het kernhout is donker groenbruin tot bijna zwart, soms met gele strepen, met een scherpe overgang naar het vuilgeel gekleurde spint. De breedte van het spint varieert per soort en is smal bij Guaiacum officinale en breed bij Guaiacum sanctum. Kleur olijfbruin tot zeer donkerbruin met een groenachtige tint. Voelt vettig aan. Zeer hard. Draad fijn en zeer warrig, waardoor het zich niet laat splijten. Pokhout voelt vettig aan, doordat het, tot maximaal een kwart van het luchtdroge gewicht, geheel verzadigd is met een vettige harsachtige stof. Hierdoor kan het voor bepaalde doeleinden als zelfsmerend onderdeel worden gebruikt. Een lichte geur is waarneembaar wanneer pokhout wordt verwarmd of gewreven. Pokhout is bekend als een van de hardste en zwaarste handelshoutsoorten.
Houtsoort: loofhout
Draad: Kruisdraad of warrige draad.
Nerf: Fijn.
Volumieke massa: 1150-1350 kg/m3 bij 12% vochtgehalte, vers 1400-1500 kg/m3.
Werken: Middelmatig.
Drogen: Zeer langzaam. Pokhout moet zeer langzaam en voorzichtig worden gedroogd om scheuren te vermijden.
Bewerkbaarheid: Zeer moeilijk met handgereedschap en machines te bewerken door de hardheid. Bij het schaven wordt een snijhoek van 15° aanbevolen. Pokhout laat zich uitstekend draaien en glad afwerken.
Spijkeren en schroeven: Voorboren noodzakelijk.
Lijmen: Vereist voorbehandeling.
Buigen: Zeer slecht.
Oppervlakafwerking: Vereist voorbehandeling. Oppervlakafwerking is echter niet nodig.
Duurzaamheid: Schimmels 1. Termieten D. In zout- en brak water bestand tegen aantasting van paalworm.
Sterkteklasse: Niet bekend.
Impregneerbaarheid: Kernhout vermoedelijk 4.
Bijzonderheden: Uit pokhout werd vroeger een geneeskrachtige olie geëxtraheerd die tegen vele kwalen werd gebruikt, vandaar de naam lignum vitae (levenshout). Ook nu nog worden afvallende spaanders gebruikt voor de bereiding van medicijn en likeur. Guaiacum sanctum, die vooral op de Caribische eilanden groeit, en Guaiacum officinale staan beide op de lijst van zeldzame of met uitsterven bedreigde planten van CITES Appendix II. De handel in deze soorten is alleen met vergunningen mogelijk.
Toepassingen: Door de zelfsmerende eigenschappen van pokhout werd het gebruikt voor scheepsaslagers, in de windmolenbouw, aslagertjes voor de diamantindustrie, schaafzolen, tandwielen, katrolschijven, hamerkoppen voor de plaatwerkerij, mesheften, draaiwerk, kegelballen (ballen voor het Engelse "bowls", gespeeld op een "green", wegens niet splinteren), katrollen, tandwielen in de molen en werktuigbouw, zolen van schaafblokken, houten hamers, wieltjes onder piano's e.d., horlogemakersblokken. Pokhout is zeer duurzaam en biedt sterk weerstand aan slijtage. Om deze reden en omdat het zelfsmerend is (bevat olie), wordt het veel gebruikt voor kussenblokken, o.a. voor de schroefas van schepen (hier houdt het 2 à 3 maal zo lang als metalen lagers).