Massaranduba hout - Houtvademecum

Massaranduba hout - Houtvademecum

Atibt: maçaranduba
Andere namen: Maçaranduba, maparajuba (Brazilië), balata rouge, balata franc, bois boulet (Frans Guyana), bulletwood, beefwood (Guyana), bolletrie, balata, paardevleeshout (Suriname).
Botanische naam: Manilkara bidentata (A. DC.) A. Chev., M. amazonica Huber, M. huberi (Ducke) Standley., M. spec. div. (= Mimusops spec. div.).
Familie: Sapotaceae.
Groeigebied: Suriname, Guyana's, Brazilië en Midden-Amerika.
Massaranduba (Manilkara bidentata, M. amazonica, M. huberi, M. surinamensis) groeit in het noorden van Zuid-Amerika en in Midden-Amerika. In het verleden kwam het hout uit Suriname, tegenwoordig gebeurt dat praktisch uitsluitend vanuit Brazilië. Incidenteel arriveert nog wel rondhout uit Suriname, gewoonlijk bestaat de aanvoer uit gezaagd hout en voornamelijk uit een aantal halffabrikaten of eindproducten. Kant-en-klaar geschaafde loopdekprofielen in verschillende afmetingen en geschaafde palen vormen de hoofdmoot. De kwaliteit is hoogwaardig, het hout is meestal kwast- en spintvrij.
Boombeschrijving: Hoogte 30-45 m. De rechte cilindrische takvrije stam is (15-)18-20(-25) m lang en heeft een diameter van 0,6-0,8 m, maximaal 1,8 m. Oude bomen hebben tot 1,0 m hoge wortelaanlopen.
Massaranduba, overvloedig voorkomend in het groeigebied, heeft gewoonlijk een rechte en cilindrische stam. De diameter is meestal beperkt tot 60-80 cm, al komen zwaardere stammen voor. De boom reikt zo’n 45 m hoog met een takvrije onderstam van 15-18 m. Oude stammen hebben vaak een rot hart of zijn hol. Het bleke spint is duidelijk te onderscheiden van het vleeskleurige kernhout, dat nadonkert tot grijsachtig of diep roodbruin dan wel purperbruin. Bijna al het hout wordt spintvrij ingevoerd. Het is een uniforme, fijnnervige houtsoort met een overwegend rechte en soms golvende draad; kruisdraad komt beperkt voor. Het heeft geen kenmerkende geur of smaak en weinig tekening of glans. Het hoge gewicht is vers 1.350 en bij 12% vochtgehalte gemiddeld 1.050 kg/m3. In Frans Guyana heet de houtsoort Balata naar het melksap in de bast, dat soms in concentraties voorkomt. Het werd vroeger afgetapt als vervanger voor rubber en ook wel voor de productie van zeil onder de merknaam Balata. Massaranduba valt in duurzaamheidsklasse 1 (M. bidentata) tot 3 (M. spec. div.).
Aanvoer: Gekantrecht hout.
Houtbeschrijving: Vers is het hout vleeskleurig, nadonkerend tot grijsachtig roodbruin, donker roodbruin of soms purperbruin. Het kernhout is duidelijk te onderscheiden van het 30-50 mm brede witte tot lichtbruine spint. Zonder opvallende geur of smaak.
Houtsoort: loofhout
Draad: Recht, soms iets golvend of enigszins kruisdradig.
Nerf: Fijn.
Volumieke massa: (850-)1050 (-1200) kg/m3 bij 12% vochtgehalte, vers 1050-1350 kg/m3.
Werken: Middelmatig.
Drogen: Zeer langzaam, met een sterke neiging tot vervorming en oppervlakte- en eindscheuren.
Drogen, voor zover noodzakelijk, dient langzaam te gebeuren vanwege de kans op vervorming en oppervlaktescheurtjes. Ondanks het hoge gewicht is het goed te bewerken; de bewerkingen vinden steeds meer plaats in de oorsprongsgebieden. Houtstof kan irritatie veroorzaken bij schaven, zagen en vooral schuren. Een goede afzuiging en een mondkapje zijn aan te bevelen. Bij spijkeren en schroeven is voorboren noodzakelijk. 
Bewerkbaarheid: Ondanks zijn hoge volumieke massa tamelijk goed te bewerken. Massaranduba is mooi glad af te werken. Het fijne stof kan ontstekingen van de ogen en slijmvliezen veroorzaken.
Spijkeren en schroeven: Voorboren noodzakelijk.
Lijmen: Matig.
Buigen: Zou zich zeer goed laten buigen.
Oppervlakafwerking: Goed.
Duurzaamheid: Schimmels M. bidentata 1. M. huberi 2. M. amazonica 3. Termieten matig duurzaam.
Sterkteklasse: Massaranduba is bij een beperkte proef in 2000, volgens NEN 5498:1997, ingedeeld in sterkteklasse K70. De bij massaranduba behorende visuele sorteercriteria betreffen het kwastaandeel van ten hoogste 0,2 en het draadverloop van ten hoogste 1:10. Zie voor de overige toelaatbare onvolkomenheden bij de toepassingscategorieën de Nederlandse praktijkrichtlijn NPR 5493; 1999, Kwaliteitsrichtlijnen voor loofhout in waterbouwkundige werken.
Impregneerbaarheid: Kernhout 4.
Bijzonderheden: In Suriname wordt uit de boom balata (dat voor sommige toepassingen beter is dan rubber) getapt.
Toepassingen: Waterbouwkundige constructies in paalwormvrije gebieden, brugdekken, vloeren, dwarsliggers en tuinhout. Verder voor draaiwerk, knoppen en grepen, blaasinstrumenten, parket- en strokenvloeren en voor vioolstrijkstokken als vervanger van pernambuco en biljartkeus.
Massaranduba vindt vooral toepassing in de weg- en waterbouw en de tuinhoutsector, zoals palen, loopdekken, vlonders en ook wel paardenboxen. Vanwege de hoge volumieke massa, uniforme structuur en rechtdradigheid is het geschikt voor enkele speciale toepassingen: blokfluiten, strijkstokken, biljartkeus en handbogen. In de herkomstlanden dient het voorts voor dwarsliggers, waterbouwkundige toepassingen en parket. 
Fysisch-
Mechanische
eigenschappen:        
Duurzaamheid schimmels:
- laboratoriumtest met grondcontact i 1-2* 
- overige literatuuropgaven i 1-3 
 
Duurzaamheid insecten i   
 
Volumieke massa (range) i 850-1200 kg/m³
 
Krimpcoëfficient radiaal i   %
Krimpcoëfficient tangentiaal i   %
Vochtgehaltetraject   
 
Hardheid (Janka) - kops i 11800 N
Hardheid (Janka) – langsvlak i 14200 N
 
Sterkteklasse i D60 
Kwaliteitsklasse Tropisch NPR 5493 

E_modulus (test) i 24700 N/mm²
E-modulus evenwijdig (rep) i 17000 N/mm²
E-modulus loodrecht (rep) i 1130 N/mm²

Buigsterkte (test) i 195 N/mm²
Buigsterkte (rep) i 60 N/mm²

Druksterkte evenwijdig (test) i 84 N/mm²
Druksterkte evenwijdig (rep) i 32 N/mm²
Druksterkte loodrecht (rep) i 10.5 N/mm²

Treksterkte evenwijdig (rep) i 36 N/mm²
Treksterkte loodrecht (rep) i 0.6 N/mm²
 
Opmerking Fysisch-Mechanisch: * Duurzaamheid is afhankelijk van de soort.